Kunatix quri qullqix propiedades físicas y químicas ukanakax mä juk’a ch’amanchatawa ukat naturaleza ukanx elementos simples ukham utjarakiwa, ukat mä juk’a q’uma quri qullqi lurañatakix janiw kuna técnicas complejas ukanakas munaskiti. Ukatwa, jupanakax wali nayratpach jikxatasipxatayna, ukatx qullqinakjamaw aljasiñatakix apnaqapxäna. Tiempompejja, cheqpach jakäwin jikjjatasktan uka qollqejj janiw qʼoma qollqekïjjeti. Jaqinakax wali yatiñampiw qullqix yaqha yänakampi ch’allt’apxi, ukat walja askinakaw utji, sañäni, juk’amp ch’amanïñapataki ukat oxidación ukar saykatañataki. Jichhürunakanx kunayman qullqiw qhathunakanx utji, 10.000-q’uma qullqi, 990 qullqi, 925 qullqi, tailandés qullqi, Miao qullqi, tibetano qullqi, ukat juk’ampinaka.
Qullqit parlkasaxa, qʼuma qullqiw nayraqat amuytʼasiraki, ukampis jichhax 925 qullqiw jukʼamp uñtʼatäxi. Qʼoma qollqejj wali munatäkchisa, walja wawanakasa warminakas uka qollqempi lurat pulseras uchasipjje, ukampis jan waltʼäwinakapas utjarakiwa, sañäni, oxidar tukuñapa ukat jan chʼamanïtapa. Ukatwa, sapa uru jakawisan uñjktan uka q’uma qullqix jilpachax pulseras ukanakawa. Kunattix pulseras ukanakax wali thithitawa, qʼuma qullqix mä jukʼa llampʼu ukhamäkchisa, janiw mä jukʼa llamktʼasax deformatäkaniti.
Ukampis qʼoma qollqejj janiw suma yänakatak askïkiti, sañäni, pendientenakataki. Ukatwa, irnaqir jaqinakax ingenio ukampix qullqix yaqha sustancianakamp ch’amanchapxäna, ukhamat ch’amap jilxatayañataki. 925 qullqix yaqha metales ukanakamp yapxatasaw lurasi, ukhamat qullqix 92,5% ukhamarak yaqha metales ukanakax 7,5%. Ukhamatwa qollqejj wali chʼama, ukhamat yaqhep suma joyanakar apnaqañataki.
